افت ۱۷ درصدی تولید، نصف شدن صادرات و عقبماندگی چشمگیر در اسقاط خودروهای فرسوده؛ اینها مهمترین نشانههای کارنامه صنعت خودروی ایران در سال ۱۴۰۴ هستند.
به گزارش مثبت خودرو، گزارش مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد خودروسازان در سالی که وعده افزایش تولید و توسعه بازارهای صادراتی را مطرح میکردند، با افت همزمان در مهمترین شاخصهای عملکردی روبهرو شدند؛ کارنامهای که بیش از هر چیز، از تداوم بحرانهای ساختاری در صنعت خودرو حکایت دارد.
تولید زیر فشار بحران
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، مجموع تولید خودرو در کشور طی سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۲۶ هزار دستگاه رسید؛ رقمی که در مقایسه با تولید بیش از یک میلیون و ۱۲۱ هزار دستگاهی سال ۱۴۰۳، کاهش ۱۹۵ هزار دستگاهی را نشان میدهد. به عبارت دیگر، صنعت خودرو در یک سال حدود ۱۷ درصد از تیراژ تولید خود را از دست داده است؛ اتفاقی که نمیتوان آن را صرفاً یک نوسان معمولی در آمار تولید دانست.
در این گزارش، عواملی مانند جنگ ۱۲ روزه، مشکلات تأمین ارز و انفجار بندر شهید رجایی از جمله دلایل افت تولید عنوان شده است. اما مسئله مهمتر، میزان آسیبپذیری صنعتی است که با وقوع هر بحران، بخشی از ظرفیت تولید خود را از دست میدهد.
واقعیت این است که صنعت خودرو سالهاست با مشکلات ساختاری در تأمین ارز، واردات قطعات، بدهی به زنجیره تأمین و تصمیمات متغیر سیاستگذار دستوپنجه نرم میکند. بنابراین، رخدادهایی مانند جنگ یا اختلال در مسیرهای تجاری شاید عامل تشدیدکننده باشند، اما نمیتوان تمام افت تولید را به آنها محدود کرد.
واردات بیشتر، صادرات کمتر
در سالی که تولید داخلی کاهش یافت، واردات خودرو اندکی افزایش پیدا کرد. تعداد خودروهای وارداتی از حدود ۶۳ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۶۷ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۴ رسید؛ افزایشی که در برابر نیاز واقعی بازار و کاهش تولید داخلی، چندان قابل توجه نیست.
اما وضعیت صادرات خودرو و قطعات بهمراتب نگرانکنندهتر بود. ارزش صادرات این بخش از حدود ۱۲۶ میلیون دلار در سال ۱۴۰۳ به ۶۵ میلیون دلار در سال ۱۴۰۴ سقوط کرد؛ یعنی تقریباً نصف شدن صادرات در تنها یک سال.
این آمار یک پیام روشن دارد: صنعتی که سالها از حمایتهای گسترده برخوردار بوده، همچنان نتوانسته جایگاه قابل قبولی در بازارهای صادراتی پیدا کند. کاهش صادرات در حالی رخ داده که توسعه بازارهای خارجی همواره یکی از مهمترین وعدههای مدیران و سیاستگذاران صنعت خودرو بوده است.
اسقاط؛ عقبتر از هدف
کارنامه اسقاط خودروهای فرسوده نیز چندان امیدوارکننده نیست. تعداد خودروهای اسقاطشده از حدود ۳۵۰ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۳ به ۲۰۴ هزار دستگاه در سال ۱۴۰۴ کاهش یافت.
این در حالی است که برنامه هفتم توسعه، هدفگذاری اسقاط ۵۰۰ هزار خودرو در سال را پیشبینی کرده است؛ هدفی که در سال ۱۴۰۴ کمتر از نیمی از آن محقق شد. این عقبماندگی در شرایطی اهمیت بیشتری پیدا میکند که ناوگان فرسوده کشور یکی از عوامل اصلی افزایش مصرف سوخت و تشدید آلودگی هوا به شمار میرود.
یک کارنامه پر از هشدار
کارنامه خودروسازی در سال ۱۴۰۴ بیش از آنکه نشانهای از حرکت به سمت توسعه باشد، مجموعهای از هشدارها را مقابل سیاستگذار قرار میدهد؛ تولید کاهش یافته، صادرات سقوط کرده و اسقاط خودروهای فرسوده نیز از اهداف تعیینشده عقب مانده است.
شاید مهمترین پرسش این باشد که صنعت خودرو تا چه زمانی قرار است با حمایتهای گسترده داخلی ادامه دهد، اما در زمان ارزیابی عملکرد، همچنان با افت تولید و ناتوانی در صادرات روبهرو باشد؟ آمارهای مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد بدون اصلاح سیاستگذاری، افزایش بهرهوری، ثبات در تأمین ارز و کاهش وابستگی به تصمیمات مقطعی، تغییر این کارنامه چندان ساده نخواهد بود.
نظر شما چیست؟