آیا مهار طوفان در بازار خودرو امکان پذیر است ؟

به گزارش مثبت خودرو، بازار خودروی ایران بار دیگر درگیر دوره‌ای از تلاطم و شوک‌های قیمتی شده است که قدرت خرید مصرف‌کننده واقعی را به حداقل رسانده و این کالا را از یک وسیله مصرفی به یک کالای سرمایه‌ایِ تمام‌عیار تبدیل کرده است. برای درک راهکارهای مهار این وضعیت، ابتدا باید پذیرفت که این شوک‌ها معلول هستند، نه علت.

چرا قیمت‌ها آرام نمی‌گیرند؟

اصلی‌ترین دلیل جهش قیمت‌ها، شکاف عمیق عرضه و تقاضا است. تحریم‌ها، بحران‌های ارزی و اخیراً تنش‌های ژئوپلیتیک که منجر به اختلال در زنجیره تأمین قطعات شده، تیراژ تولید را به شدت کاهش داده است. در سوی دیگر، به دلیل تورم مزمن و افت ارزش پول ملی، خودرو به امن‌ترین پناهگاه برای حفظ ارزش نقدینگی تبدیل شده است. هجوم سرمایه‌های سرگردان به این بازار (سفته‌بازی) در کنار قیمت‌گذاری دستوری که باعث ایجاد رانت و اختلاف فاحش میان قیمت کارخانه و بازار شده، بنزینی است که بر آتش این بحران ریخته می‌شود.

راهکارهای مهار شوک قیمتی

برای گذار از این وضعیت و رسیدن به ثبات، نیاز به یک بسته سیاستی چندجانبه است که همزمان «عرضه»، «تقاضا» و «ساختار بازار» را هدف قرار دهد:

تسهیل واردات : تنها راه سریع برای شکستن حباب قیمت‌ها، آزادسازی واقعی و بدون لکنت واردات خودرو (اعم از نو و کارکرده) است. ورود خودروهای خارجی، حتی در تیراژ محدود، فشار روانی را بر بازار کاهش داده و انتظارات تورمی را معکوس می‌کند. این اقدام باید با کاهش تعرفه‌های گمرکی همراه باشد تا خودروها با قیمتی رقابتی به دست مصرف‌کننده برسند.

اصلاح نظام قیمت‌گذاری: سیاست قیمت‌گذاری دستوری که تنها به توزیع رانت و زیان انباشته خودروسازان منجر شده، باید جای خود را به عرضه در بورس کالا یا تعیین قیمت در حاشیه بازار بدهد. با نزدیک شدن قیمت کارخانه به بازار، تقاضای کاذب سفته‌بازی حذف شده و نقدینگی حاصل از این اختلاف قیمت، به جای جیب دلالان، به چرخه تولید بازمی‌گردد تا صرف افزایش تیراژ شود.

ابزارهای مالیاتی برای کنترل سفته‌بازی: دولت باید در شرایط فعلی با اجرای دقیق مالیات بر عایدی سرمایه ، هزینه معاملات مکرر و سوداگری در بازار خودرو را بالا ببرد. اگر خرید و فروش خودرو با هدف کسب سود کوتاه‌مدت مشمول مالیات‌های سنگین شود، بخش بزرگی از سرمایه‌های سرگردان از این بازار خارج شده و فضا برای خریداران واقعی باز می‌شود.

مسیری دشوار و ناهموار

با این حال، نباید از نظر دور داشت که انباشت کوهی از مشکلات ساختاری، تصمیمات متناقض و استراتژی‌های خطای مدیریتی در سال‌های اخیر، چنان کلاف سردرگمی در صنعت خودرو ایجاد کرده است که مهار این شوک‌های قیمتی به سادگی و آسانی میسر نخواهد بود. جاده مخصوص امروز میراث‌دار دهه‌ها سوءمدیریت و اصرار بر سیاست‌های شکست‌خورده‌ای است که زیرساخت‌های تولید را فرسوده کرده است.

علاوه بر این، تداوم تنش‌های منطقه‌ای و سایه سنگین بحران‌های بین‌المللی، به عنوان متغیرهایی برون‌زا، اجازه نمی‌دهند که بازار رنگ ثبات به خود ببیند. در چنین شرایطی، انتظار برای مهار برق‌آسای قیمت‌ها کمی دور از واقعیت به نظر می‌رسد؛ چرا که بازسازی اعتمادِ از دست رفته بازار و ترمیم زنجیره تأمینی که در منگنه تحریم و محاصره قرار دارد، نیازمند چیزی فراتر از بخشنامه است.

تقویت دو بال عرضه

مهار شوک قیمتی در بازار خودرو نه با دستور و نه با برخوردهای پلیسی ممکن نیست. واقعیت این است که تا زمانی که تولید انبوه و واردات آزاد به عنوان دو بال عرضه تقویت نشوند و مالیات بر سوداگری مانع از ورود سرمایه‌های غیرمولد نشود، بازار خودرو همچنان با هر نوسان ارزی دچار تشنج خواهد شد. جراحی اقتصاد خودرو دردناک است و با توجه به پیچیدگی‌های سیاسی و اقتصادی جاری، خروج از این بن‌بست مسیری طولانی و پرهزینه خواهد بود.