نیمه نخست ۱۴۰۵ برای صنعت خودروی ایران با یک کارنامه کم‌سابقه از افت تولید به پایان رسیده است. تولید خودروهای سواری از ۴۶۱ هزار و ۹۹۱ دستگاه در شش ماه نخست سال گذشته به ۲۹۶ هزار و ۴۰۹ دستگاه رسیده؛ یعنی صنعت خودرو ۱۶۵ هزار و ۵۸۲ دستگاه از تیراژ خود را از دست داده و تولید نزدیک به ۳۶ درصد کوچک شده است.
به گزارش مثبت خودرو، این افت البته در همه شرکت‌ها یکسان نبوده است. از ایران‌خودرو و سایپا گرفته تا مدیران‌خودرو، کرمان‌موتور، گروه بهمن، آرین پارس موتور و فرداموتور، تقریباً تمام بازیگران اصلی تولید با کاهش تیراژ مواجه شده‌اند؛ اما شدت این سقوط در بخش خصوصی حتی از خودروسازان بزرگ جاده مخصوص نیز بیشتر بوده است.
جاده مخصوص در امان نماند
ایران‌خودرو، با وجود آنکه افت تولیدش نسبت به برخی رقبای خودروساز کمتر بوده، ۲۲.۹ درصد از تیراژ شش‌ماهه خود را از دست داده و تولیدش از ۲۵۴ هزار و ۵۸۱ دستگاه به ۱۹۶ هزار و ۲۱۹ دستگاه رسیده است. سایپا نیز با کاهش ۴۵.۶ درصدی، تولید خود را از ۱۱۷ هزار و ۱۲۱ دستگاه به ۶۳ هزار و ۶۹۶ دستگاه رسانده است.
پارس‌خودرو نیز در این دوره با افت سنگین تولید روبه‌رو بوده است. آمارهای منتشرشده برای این شرکت نشان می‌دهد تیراژ شش‌ماهه نسبت به مدت مشابه سال قبل به شکل محسوسی کاهش یافته، هرچند شهریورماه با افزایش تولید همراه شده و شرکت در این ماه رکورد تولید سالانه خود را شکسته است.اهمیت افت دو گروه ایران‌خودرو و سایپا فقط به درصد کاهش محدود نمی‌شود. این دو مجموعه به‌تنهایی ۱۱۱ هزار و ۷۸۷ دستگاه از تولید شش‌ماهه خود را نسبت به سال قبل از دست داده‌اند؛ رقمی معادل حدود دو سوم کل کاهش تولید سواری کشور.
مونتاژکاران؛ سقوط عمیق‌تر
اما اگر جاده مخصوص با افت سنگین مواجه شده، وضعیت تولیدکنندگان بزرگ بخش خصوصی حتی سخت‌تر بوده است.مدیران‌خودرو با تولید تنها ۳ هزار و ۳۲ دستگاه در نیمه نخست سال، در برابر ۲۹ هزار و ۶۳۴ دستگاه سال قبل، حدود ۸۹.۸ درصد افت کرده است؛ یعنی تیراژ این شرکت به حدود یک‌دهم سال گذشته رسیده است.
فرداموتور نیز از ۳ هزار و ۳۳۷ دستگاه به ۵۳۳ دستگاه رسیده و ۸۴ درصد کاهش تولید داشته است. گروه بهمن با افت ۵۹.۴ درصدی از ۱۴ هزار و ۷۲۰ دستگاه به ۵ هزار و ۹۷۰ دستگاه رسیده و آرین پارس موتور نیز با کاهش ۵۹.۱ درصدی، تولید خود را از ۵ هزار و ۹۵۸ دستگاه به ۲ هزار و ۴۳۶ دستگاه رسانده است.کرمان‌موتور نیز از این موج در امان نمانده و تولیدش حدود ۵۲ درصد کاهش یافته است. در این شرکت، افزایش تولید KMC Eagle نتوانسته افت سایر محصولات را جبران کند؛ به‌گونه‌ای که سبد تولید شرکت بیش از گذشته به یک محصول متکی شده است.
مسئله فقط مونتاژکاران نیست
شدت افت در بخش خصوصی را نمی‌توان صرفاً با برچسب مونتاژکار توضیح داد. این شرکت‌ها به واردات قطعات منفصله، ارز، حمل‌ونقل خارجی و زنجیره تأمین بین‌المللی وابستگی بیشتری دارند و هر اختلال در این حلقه‌ها می‌تواند مستقیماً روی خط تولید اثر بگذارد. البته بدون دسترسی به اطلاعات دقیق ثبت سفارش، تخصیص ارز و وضعیت تأمین قطعات هر شرکت، نمی‌توان سهم هر عامل را به‌طور قطعی مشخص کرد.از طرف دیگر، افت تولید در جاده مخصوص نیز نشان می‌دهد مشکل صنعت خودرو صرفاً به مدل کسب‌وکار بخش خصوصی مربوط نیست. ایران‌خودرو و سایپا نیز با محدودیت‌های ارزی، تأمین قطعه، اختلال زنجیره تأمین و فشار تعهدات مواجه‌اند.
یک صنعت، چند بحران
تصویر شش‌ماهه در نهایت یک پیام روشن دارد: بحران تولید دیگر محدود به یک شرکت، یک مالکیت یا یک گروه محصول نیست.
خودروساز بزرگ دولتی سابق، خودروساز خصوصی‌شده، شرکت مونتاژکار و حتی مجموعه‌هایی که در سال‌های اخیر برای توسعه محصولات جدید سرمایه‌گذاری کرده‌اند، همگی به درجات مختلف از افت تولید آسیب دیده‌اند.تفاوت فقط در شدت ضربه است.وقتی تولید سواری کشور در نیمه نخست سال بیش از ۱۶۵ هزار دستگاه کاهش پیدا می‌کند و برخی از بزرگ‌ترین تولیدکنندگان خصوصی بیش از نیمی از تیراژ خود را از دست می‌دهند، دیگر نمی‌توان این وضعیت را یک نوسان معمول تولید دانست.
مسئله اصلی اکنون این نیست که کدام خودروساز بیشتر افت کرده است؛ مسئله این است که چه اتفاقی افتاده که تقریباً تمام ستون‌های اصلی تولید خودرو، هم‌زمان در مسیر نزولی قرار گرفته‌اند؟پاسخ به این سؤال را باید فراتر از عملکرد یک شرکت و در مجموعه‌ای از مشکلات ارزی، تأمین قطعه، حمل‌ونقل، تحریم، تعهدات انباشته و سیاست‌گذاری صنعتی جست‌وجو کرد.
نظر شما چیست؟